Dames en heren, jongens en meisjes, fijn dat u, dat jullie, hier weer met zovelen samen bent gekomen. Vandaag staan we stil bij de Joodse slachtoffers van het geweld van het Nazi regime in de Tweede Wereldoorlog, dat ook in Rijssen diepe sporen heeft getrokken. Sporen die we vandaag de dag nog voelen, nog kunnen zien.
De gruwelijkheid van dit geweld trof mij in een gedicht van Bert Voeten, getiteld De trein, een deel daaruit wil ik met u delen
Er rijdt door mijn hoofd een trein vol joden,
ik leg het verleden als een wissel om
en ik tel de veewagens met de grendels:
Vijftig wagons, in elke wagon vijftig mensen.
Men ligt geklemd tussen ledematen,
Men is drager of gedragene,
Gevangenen van elkander
In het duister van de wagon
In het duister van de wagon
Zonder lucht, zonder hoop.
Het is twaalfhonderd kilometer naar Sobibor –
ik heb het op een avond uitgerekend
Met een kaart van Europa voor me
Zij wisten het niet, zij wisten alleen dat hun wervels kneusden
Tegen de baddings, hun tong zwol als een blaar, hun ogen schrijnden,
hun voeten dood in hun schoenen staken;
zij leerden dat men na twee, drie dagen zijn water laat lopen,zijn nagels gebruikt om ruimte te krijgen wanneer men ligt op het harde lichaam van een gestikte.
Niemand wist meer van gisteren,
Van het witte tafellaken op vrijdagavond, de lichtjes van chánoekah;niemand wist nog van morgen, van de ontkleding, de betegelde douchelokalen,De sproeidoppen zonder water, het oog dat hen gade zou slaan.
Men kende alleen het nu van de houten kooi, van het donker,Het nu van de waanzin die komt.
Rijssenaren hebben dit meegemaakt, als je er goed over nadenkt kun je dat bijna niet bevatten. En toch is het gebeurd. En het gebeurt nog steeds: ernstige schendingen van de mensenrechten en grof geweld omdat mensen “anders” zijn, anders tussen aanhalingstekens: een ander geloof, een andere huidskleur, een andere geaardheid hebben dan het “normale”, normaal tussen aanhalingstekens. Ook Jodenvervolging komt nog iedere dag voor.
Het is ongelooflijk belangrijk dat we niet vergeten wat is gebeurd en dat we ervan leren, dat we erover blijven vertellen, ook aan onze jeugd, aan jullie jongens en meisjes. Daarom ben ik ook zo blij dat jullie erbij zijn vandaag.
De geschiedenis leert ons wat van waarde is in ons leven en in onze samenleving, dat je op je hoede moet zijn voor de invloeden die dat in gevaar brengen en met elkaar afspraken maakt en nakomt hoe je onze vrijheid kunt waarborgen. Vrijheid spreek je af. Dat is voor dit jaar het thema van het Nationaal Comitee 4 en 5 mei. Vrijheid is onze grootste waarde. Lucebert schreef de dichtregel ‘Alles van waarde is weerloos’. We moeten dan ook samen onze vrijheid beschermen.
Straks begint de sabbath, reden dat we vandaag al hier bijeen zijn. Joodse mensen wensen elkaar aan het begin van de sabbath: sabbath shalom. Sabbath shalom, een vredige sabbath, dat wens ik u, dat wens ik jullie ook nu toe. Vrede, shalom, vandaag, morgen, overmorgen, tot in lengte van jaren.